หลักธรรม
ศาสนาชินโตมีลักษณะเป็นพหุเทวนิยม ผสมผสานด้วยคำสอนในศาสนาอื่นที่แพร่หลายเข้าไปในญี่ปุ่น คือ ศาสนาขงจื๊อ และพระพุทธศาสนา หลักธรรมสำคัญจึงบัญญัติเพื่อสนับสนุนวัฒนธรรมและประเพณีของญี่ปุ่น โดยการบัญญัติไว้เป็นหมวดหมู่ เน้นความศรัทธาในเทพเจ้า จักรพรรดิ และวิญญาณบรรพบุรุษเป็นสำคัญ
เนื่องจากศาสนาชินโตวิวัฒนาการขึ้นมาจากความเชื่อเรื่องภูติผี เทวดา เป็นลัทธิที่ถือเวทมนต์คาถา ลัทธิเพื่อความอุดมสมบูรณ์ของพืชพรรณธัญญาหาร และการบูชาธรรมชาติ บรรพบุรุษและวีรบุรุษในชั้นแรกไม่ปรากฏคำสอนทางจริยธรรมที่เป็นระบบระเบียบทางสังคม ต่อมาเมื่อศาสนาขงจื๊อและพระพุทธศาสนาเผยแพร่เข้าไปในญี่ปุ่น ชินโตจึงได้ผสมผสานกับศาสนาทั้งสอง ชาวญี่ปุ่นจึงถือว่า ชินโตเป็นพื้นฐานของประเทศ ขงจื๊อเป็นทางปฏิบัติ และพระพุทธศาสนาเป็นสติปัญญา
ในเรื่องจักรวาลชินโตสอนว่า กามิ (Kami) หรือเทพเจ้าเป็นเจตภูตที่ไม่มีรูปร่างผู้ไม่ได้อยู่เหนือจักรวาลไม่เปลี่ยนแปลง เป็นนิรันดร มีอยู่เริ่มแต่มีฟ้าและดินเรื่อยมาจนถึงทุกวันนี้ ในเรื่องจักรวาลเราเรียกว่า กามิ ในเรื่องการที่มีธรรมชาติมีปฏิกิริยาต่อกันเราเรียกว่า เจตภูต (เระอิ) ในตัวมนุษย์เราเรียกว่าดวงวิญญาณ เพราะฉะนั้น กามิจึงทรงเป็นดวงวิญญาณและดวงวิญญาณก็คือพระผู้เป็นเจ้าความเป็นไปในธรรมชาติและเหตุการณ์ต่างๆ ในจักรวาล ล้วนแต่มาจากการทรงบันดาลของกามิ ดังนั้น การลิขิตและกฎแห่งธรรมชาติทั้งปวงเป็นอย่างเดียวกัน นั้นคือ ทางแห่งเทพเจ้า
ข้อปฏิบัติว่าด้วยเทพเจ้า บรรพบุรุษ และรัฐของชินโตนั้นมีบัญญัติไว้ ดังนี้
1. อย่าล่วงละเมิดน้ำพระทัยของเทพเจ้า
2. อย่าลืมความผูกพันอันมีต่อบรรพบุรุษ
3. อย่าล่วงละเมิดบัญญัติของรัฐ
4. อย่าลืมคามกรุณาอันลึกซึ่งของเทพเจ้าเมื่อเราประสบโชคร้าย ความร้ายนั้นพระองค์ได้มาช่วยให้หมดไป เมื่อมีความเจ็บ
ป่วยพระองค์ก็ได้มาช่วยให้เสื่อมคลายไป
5. อย่าลืมว่าโลกเป็นครอบครัวอันเดียวกัน
6. อย่าลืมขอบเขตจำกัดของตัวท่านเอง
7. ถ้าใครมาโกรธอย่าโกรธตอบ
8. อย่าเกียจคร้านในกิจการของตน
9. อย่าเป็นคนติเตียนคำสอน
10. อย่าหลงละเมอในคำสั่งสอนของชาวต่างชาติ
บุคคลที่ถือว่าเป็นเทพเจ้าที่ต้องนับถือบูชาคือ พระเจ้าจักรพรรดิ วีรบุรุษแห่งชาติ เทพเจ้าแห่งภูเขา, ลำธาร, ต้นไม้, ดอกไม้, ตำบล, เมือง, บ้าน, บ่อน้ำ, ประตู, การเรียน, ความสุข เป็นต้น
ดังนั้น ชินโตจึงสอนให้นับถือเทพเจ้า เพราะวิญญาณส่วนหนึ่งของเทพเจ้าเกิดจากมนุษย์และสอนให้นับถือเรื่องสำคัญ คือ
1.การนับถือเทพเจ้าในฐานะผู้สร้างโลก หรือจักรวาลสูงสุดและเป็นเทววงศ์แห่งชาวญี่ปุ่น
2.การบูชาธรรมชาติ เพราะเป็นพื้นฐานจิตใจที่สะอาดงาม
3.การบูชาผู้กล้าหาญ เพราะเป็นผู้กล้าหาญคือผู้เทิดทูนชาติ อุทิศชีวิตเพื่อชาติและวิญญาณของผู้เสียสละกล้าหาญทุกคนจะได้รับยกย่องว่าเป็นพระเจ้าด้วยกัน
4.การบูชาบรรพบุรุษ เพราะบรรพบุรุษของชาวญี่ปุ่นสืบเชื้อสายมาจากเทพเจ้า เป็นเหล่ากอของเทพเจ้าองค์เดียวกัน ความเป็นบรรพบุรุษจึงติดต่อกันมาเป็นสายเลือดเดียวกัน
5.การบูชาจักรพรรดิ เพราะสมเด็จพระจักรพรรดิเป็นผู้สืบเชื้อสายมาจากดวงอาทิตย์และสืบสายกันมาโดยไม่ขาดตอน ทรงเป็นโอรสของสวรรค์ สืบเชื้อสายมาจากพระอาทิตย์ พระอำนาจต่างๆ ของพระจักรพรรดิ ได้รับมอบมาจากพระอาทิตย์ ดังนั้น อะมะเตรสุ โอมิกามิ หรือ สุริยเทพบรรพบุรุษของชาวญี่ปุ่นจึงได้รับการนับถือและทรงความศักดิ์สิทธิ์ ดังพระราชโองการของพระจักรพรรดิเมยิว่า พลเมืองทั้งหลายของเราจงรู้ ทุกคนมีหน้าที่ปกป้องและดำรงไว้ซึ่งความรุ่งโรจน์แห่งราชบัลลังก์อันศักดิ์สิทธิ์อยู่บนสวรรค์ เป็นสันตติสืบต่อไปชั่วกาลเป็นนิรันดร
คุณธรรมพื้นฐาน 4 ประการ คือ
1.ความกล้าหาญ คุณธรรมข้อนี้ต้องนำมาสอนแก่เด็กตั้งแต่เยาว์วัยพอรู้ความได้ สอนไม่ให้ยอมแพ้ต่อความอ่อนแอ ให้กล้าหาญที่จะมีชีวิตอยู่หรือตายได้เมื่อถึงคราวลูกเล็กๆ ต้องสามารถตอบคำถามที่จะตายแทนพ่อแม่ได้
2.ความขลาด ชินโตติเตียนความขลาดว่าเป็นบาป ดังนั้นจึงมีคติว่า บาปทุกอย่างนั้นใหญ่และเล็ก อาจจะได้รับอภัยด้วยความสำนึกผิด ยกเว้น 2 อย่างคือ ความขลาดกับการลักขโมย
3.ความจงรักภักดี ชินโตสอนให้จงรักภักดีต่อจักรพรรดิเป็นอันดับหนึ่ง ต่อมาคือครอบครัว สังคม และผู้สืบสันดานต่อไปภายหน้า
4.ความสะอาด ความเป็นคนไม่สะอาด ชินโตว่าเป็นบาปเป็นความผิดต่อเทพเจ้า ผู้ทำตนให้หมดจดเป็นผู้เคารพและสรรเสริญเทพเจ้า
จากความเชื่อนี้ การอาบน้ำในสังคมญี่ปุ่นจึงเป็นทั้งพิธีกรรมทำตนให้สะอาด และเป็นพิธีกรรมชำระบาปไปด้วย ซึ่งถือว่าเป็นพิธีกรรมลอยบาปในความดูแลของสุริยเทพีที่ทรงคอยช่วยเหลือนำบาปเหล่านั้นออกไปสู่ทะเลหลวง
<< top >>
จริยศาสตร์
ศาสนาชินโตไม่มีจริยศาสตร์ที่กำหนดแน่นอนตายตัวลงเป็นข้อๆว่า จะต้องเว้นความชั่วอะไรบ้างจะประกอบความดีอะไรบ้าง
ในหนังสือ An Outline of Shinto Teachings ( สังเขปคำสอนของศาสนาชินโต)ของคณะกรรมการศาสนาชินโต พิมพ์เมื่อ พ.ศ.2501 ( ค.ศ. 1958 ) กล่าวถึงเรื่องจริยศาสตร์ โดยชี้ที่จิตใจอันดีงาม 4 ลักษณะคือ
1.หัวใจที่แจ่มใส( อากากิ โกโกโร )
2.หัวใจที่บริสุทธิ์( กิโยกิ โกโกโร )
3.หัวใจที่ถูกต้อง ( ตาดาชิกิ โกโกโร)
4. หัวใจที่ตรง ( นาโอกิ โกโกโร)
มีคำอธิบายว่า หั วใจที่แจ่มใส ย่อมฉายแสงแจ่มใสเหมือนดวงอาทิตย์ หัวใจที่บริสุทธิ์ ย่อมผ่องแผ้วเหมือนเพชรสีขาวบริสุทธิ์ หัวใจที่ถูกต้อง ย่อมแนบแน่นอยู่กับความยุติธรรม หัวใจที่ตรงย่อมน่ารัก และปราศจากความยึดหมั่นในทางที่ผิด ลักษณะที่ดีงามทั้ง 4 ประการนี้ ย่อมเป็นอันหนึ่งอันเดียวกันกับเทพเจ้า
นอกจากนั้นได้รวมลักษณะทั้ง 4 ประการนี้ ในคำญี่ปุ่นคำเดียวกันคือ เซอิเมอิ-ชิน
สิ่งสำคัญในศาสนาชินโต ก็คือ เชื่อฟังคำสอนของเทพเจ้าทั้งหลายและทำหน้าที่ของตนให้สมบูรณ์ ด้วยความซื่อสัตย์ ภายใต้ความปกป้องของวิญญาณแห่งบรรพบุรุษฉะนั้น บุคคลจึงต้องประกอบพิธีกรรมทางศาสนา ต่อเทพเจ้าต่อวิญญาณแห่งบรรพบุรุษของตน ก่อนกิจกรรมอื่น
ในคำภีร์ศาสนาชินโต มีข้อความที่แสดงถึงจริยศาตร์ของศาสนานี้เช่น
ผู้พูดความจริง จะไม่มีอันตราย ผู้พูดความเท็จจะต้องประสบหายนะอย่างแน่นอน
จงเว้นความตะกละตะกลาม และสละความละโมบโลภมากเสีย กาทำร้าย (ผู้อื่น) เป็นความชั่วความกล้าหาญเป็นการดี จงเว้นความโกรธเคือง ละเว้นจากกิริยาท่าทางที่แสดงความโกรธเคือง อย่าเป็นคนริษยา
<< top >>
