หลักธรรม
หลักธรรมของศาสนาเต๋าก็คือ การดำรงชีวิตให้กลมกลืนกับธรรมชาติ การพยายามทำให้ถูกหลักของเต๋า ได้แก่ บำเพ็ญคุณงามความดี แต่อย่าฟุ้งเฟ้อเห่อเหิม อย่าอยากเป็นใหญ่เป็นโต จงพยายามทำจิตให้สงบระงับ ถ่อมตัวเหมือนน้ำที่ทำประโยชน์ให้ แต่ไม่แข่งขันกับใครเลยพยายามอยู่ในที่ต่ำเสมอ หลักธรรมของศาสนาเต๋า มีทั้งภาคโลก ภาคธรรม แต่หนักในทางธรรม คือการครองชีพแบบไม่โลดโผน ทะเยอทะยาน แต่หลักธรรมดังกล่าวมิได้รับการส่งเสริมจริงจังนัก กลับมีการส่งเสริมทางเครื่องรางของขลัง เวทมนต์คาถา และการแสวงหายากินแล้วอายุยืนหรือกินแล้วไม่ตายกันมากกว่า
สาระสำคัญแห่งคำสอนของเล่าจื๊อ คือ การไปรวมอยู่กับเต๋า มุ่งถึงเต๋าอันเดียว อันได้แก่ การดำเนินชีวิตไปตามธรรมชาติ เล่าจื๊อกล่าวว่า จงทำตัวให้สมกับธรรมชาติ คอยยึดเต๋าเป็นแนวทาง และว่า ความยุ่งยากทั้งมวลในโลกนี้ เกิดจากการกระทำ การกระทำทั้งปวงเป็นเรื่องไร้สาระ จงเงียบเสีย การยอมรับโดยไม่ขัดขืนต่อธรรมชาติ เป็นหนทางที่จะนำไปสู่ความสุข บุคคลไม่สามารถที่จะกระทำน้ำอันขุ่นข้นด้วยโคลนตมให้ใสสะอาดได้โดยการกวนน้ำนั้นไปมาจงทิ้งมันไว้เฉยๆ ไม่ต้องไปทำอะไรมันทั้งนั้น น้ำก็จะใสขึ้นมาเอง และอีกตอนหนึ่ง จงสงบปากเสีย และปิดหนทางแห่งความรู้สึกเสีย บุคคลก็จะมีชีวิตอยู่นานแสนนาน จะไม่ประสบกับความยุ่งยาก จงละเว้นการกระทำเสีย วางตัวไว้โดยไม่กระทำสิ่งใด
เล่าจื๊อเน้นการเอาตัวรอดไปอยู่เป็นหนึ่งเดียวกับธรรมชาติและเปรียบเทียบชีวิต ตามธรรมชาติ กับน้ำ ไว้ว่า
คนดีที่สุดเหมือนน้ำ น้ำให้ประโยชน์แก่ทุกสิ่ง และไม่พยายามแก่งแย่งกับสิ่งใด น้ำกักขังอยู่ในที่ที่ต่ำที่สุด ซึ่งเป็นที่ที่ใกล้เต๋า
หมายความว่า สิ่งทั้งหลายเจริญเติบโตขึ้นด้วยน้ำ แต่น้ำไม่พยายามจะเลื่อนตัวเองให้ขึ้นไปอยู่ระดับสูง น้ำกลับพอใจอยู่ที่ต่ำ (ความอ่อนน้อมถ่อมตน) นี้แหละ คือ ธรรมชาติของเต๋า
ความสำเร็จที่แท้จริงนั้น ไม่ใช่การเอาชนะผู้อื่นหรือการได้ครอบครองทรัพย์สมบัติ เกียรติยศ หรือ ความเปรื่องปราดอันใด แต่เป็นการยอมสงบต่อผู้อื่น มีความอดทน และเป็นกลาง สมตามเล่าจื๊อกล่าวไว้ว่า ความอ่อนโยนย่อมเอาชนะความแข็งแกร่งได้ (Gentles Overcome Strengths)
ชีวิตที่เป็นไปง่ายๆ ไม่มีการแก่งแย่งแข่งเด่นแข่งดี ปล่อยให้เป็นไปตามวิวัฒนาการของธรรมชาติ ไม่มีการดิ้นรน เพื่อแสวงหาตำแหน่งแห่งที่ให้เกิดอำนาจแห่งตน ทำประโยชน์ผู้อื่นโดยไม่หวังผลตอบแทน คือ ชีวิตที่มีความสุขสูงสุด ตามทัศนะของเล่าจื๊อ
เล่าจื๊อ สอนว่า ถ้าบุคคลปรารถนาความสันโดษ ต้องดำเนินชีวิตให้คล้ายๆ กับเต๋า ไม่มีความหายนะใดยิ่งไปกว่าการไร้ความสันโดษ คนจำต้องดำเนินชีวิตให้สอดคล้องต้องกันกับเต๋า และแสวงหาคุณลักษณะของเต๋าไว้ในตัว ชีวิตของเขาจะต้องมีระเบียบ และไม่หุนหันพลันแล่น พฤติกรรมของเขาจะต้องสงบระงับและสังวร ในความสัมพันธ์กับคนอื่นๆ เขาจะต้องเป็นสันติชน เขาต้องไม่มีความต้องการที่จะใช้อำนาจแทรกแซงหรือยึดมั่นในสิ่งใดๆ สงครามเป็นเรื่องที่เขาไม่เคยคิด จนไม่อาจนิยมชมชื่นอาวุธยุทโธปกรณ์และการสงครามใดๆ ได้ ในเรื่องทะเลาะวิวาททั้งปวง เขาพอใจที่จะเจรจาเพื่อให้เกิดความตกลงกันอย่างมีเหตุผล เขาจะต้องเคารพทุกชีวิต ไม่ว่าจะเป็นมนุษย์ สัตว์หรือแมลง เขาจะต้องอ่อนน้อมถ่อมตน สุภาพและให้การศึกษาแก่คนอื่นโดยไม่มีความรู้สึกว่าเขาถูกสอน
<< top >>
จริยศาสตร์
จริยศาสตร์ที่ย้ำมากในคำภีร์เต๋า คือความสงบ ไม่วุ่นวาย ความง่ายๆ ไม่นิยมฟุ้งเฟ้อเห่อเหิมไม่นิยมการคิดจะเป็นเจ้าเป็นใหญ่ในโลก พอใจความถ่อมตัวการไม่วางตัวสูงกว่าคนอื่นรักษาความดีไว้ให้คงที่ มุ่งหน้าทำประโยชน์แก่ผู้อื่น โดยไม่แฝงความเห็นแก่ตัวได้ นอกจากนั้นยังสอนแนะนำให้ใช้ความดีต่อทั้งคนชั่วและคนดี
ความอ่อนโยนก็เป็นหลักคำสอนที่คำภีร์เต้าเต็กเก็งอันเกี่ยวด้วยจริยศาสตร์ ดังต่อไปนี้
อ่อนโยนชนะแข็งกร้าว
เมื่อคนเกิดนั้น เขาอ่อนและไม่แข็งแรง
แต่เมื่อตายเขาแข็งและกระด้าง
เมื่อสัตว์และพืชยังมีชีวิตก็อ่อนและดัดได้
แต่เมื่อตายก็เปราะและแห้ง
เพราะฉะนั้น ความแข็งและความกระด้าง
จึงเป็นพวกพ้องของความตาย
ความอ่อนความสุภาพจึงเป็นพวกพ้อง
ของความเป็น
เพราะฉะนั้น เมื่อกองทัพแข็งกร้าว จึงแพ้
ในสงคราม
เมื่อต้นไม้แข็งจึงถูกโคน
สิ่งที่ใหญ่ และแข็งแรงจะอยู่ด้านล่าง
สิ่งที่สุภาพและอ่อนโยนจะอยู่ข้างบน
บทที่ 76
ตอบชั่วด้วยดี
คนที่ดีต่อเรา เราก็ดีต่อ
คนที่ไม่ดีต่อเรา เราก็ดีต่อด้วย
เพราะฉนั้น ทุกคนจึงควรเป็นคนดี
คนที่ซื่อสัตย์ต่อเรา เราก็ซื่อสัตย์ต่อด้วย
คนที่ไม่ซื่อสัตย์ต่อเรา เราก็ซื่อสัตย์ต่อด้วย
เพราะฉนั้น ทุกคนจึงควรเป็นคนซื่อสัตย์
บทที่ 492
สมบัติ 3 ประการ
ข้าพเจ้ามีสมบัติอยู่ 3 ประการ
ควรดูแลและรักษามันไว้ให้ดี
ข้อดี 1 เมตตา
ข้อดี 2 คือไม่มากเกินไป
ข้อที่ 3 คืออย่าเป็นคนนำโลก
เพราะความรัก บุคคลก็ไม่ต้องกลัว
เพราะไม่ทำมากเกินไป
บุคคลก็มีความสมบูรณ์
เพราะไม่คิดจะเป็นเอกในโลก บุคคล
ก็อาจทำให้สติปัญญาเจริญเต็มที่
ถ้าละทิ้งเมตตา และความกล้าหาญ
ถ้าละทิ้งความสำรวม รักษาไว้แต่อำนาจ
ถ้าละทิ้งการตามหลัง
แต่ชอบรุดออกหน้าเขาก็ตาย
<< top >>
