หลักธรรม
แบ่งหลักธรรมเป็น 3 ชั้น คือ ชั้นที่1 จริยศาสตร์หรือศีลธรรม ชั้นที่2 หลักปรัชญา ชั้นที่ 3 หลักการหลุดพ้น
ชั้นที่1 จริยศาสตร์หรือศีลธรรม อนุพรตหรือศีล 5 ได้แก่
1. อหิงสา ไม่เบียดเบียน ไม่ทำลายชีวิต ข้อนี้ถือว่า เป็นยอดของศีลธรรมในศาสนานี้ ศาสนาเชนแบ่งชั้นสัตว์ออกเป็นประเภทตามความสามารถทางประสาทสัมผัส และตามลักษณะที่เคลื่อนไหวได้หรือไม่ คืออาตมันที่ถูกผูกมัดมี 2 ได้แก่ สถาวระ1 (เคลื่อนไหวไม่ได้) กับ ตรฺสะ (เคลื่อนไหวได้) ในประเภทเคลื่อนไหวไม่ได้มีเพียงอายตนะเดียว คือ อายตนะ สำหรับสัมผัสได้แก่ ผักหญ้าในประเภทเคลื่อนไหวได้ สัตว์ที่มีอายตนะ 2 คือ ทางสัมผัสกับทางลิ้มรส เช่น หนอน สัตว์ที่มีอายตนะ 3 คือ ทางสัมผัส ลิ้มรส ได้กลิ่น เช่น มด สัตว์ที่มีอายตนะ 4 คือเพิ่มในทางมองเห็น เช่น ผึ้ง สัตว์ที่มีอายตนะ 5 คือ เพิ่มในทางได้ยินเสียง เช่น นก สัตว์ทั่วไป และมนุษย์ ผู้นับถือศาสนาเชนจะฆ่าหรือกินสัตว์เหล่านี้ไม่ได้ จะทำได้เพียงที่มีอายตนะทางสัมผัสอย่างเดียว คือ ผักหญ้า
2. สัตยะ ความสัตย์ไม่พูดเท็จ ไม่ว่าจะด้วยเหตุผลหรือข้อข้ออ้างใดๆ
3. อัสตียะ ไม่ลักขโมย รวมทั้งไม่หลบหนีภาษี ไม่ใช้หรือทำเงินปลอม และไม่ชั่งตวงวัดโกง
4. พรหมจริยะ อย่างต่ำคือการไม่ประพฤติผิดในกาม
5. อปริครหะ การไม่โลภ ไม่มีข้าวของมากนัก
อนุพรตสำหรับนักบวชจะเคร่งครัดมาก สำหรับคฤหัสถ์ ก็ลดหย่อนลงมาพอเหมาะแก่คฤหัสถ์
ชั้นที่2 หลักปรัชญา
ชญาน (ตรงกับว่าญาณในภาษาบาลี แปลว่าความรู้) ตามหลักศาสนาเชน มี 5 ประการ คือ 1. มติชฺญาน (ความรู้ทางประสาทสัมผัส) 2. ศรุติชญาน (ความรู้เพราะได้ฟัง) 3. อวธิชญาน (ความรู้เหตุที่ปรากฏในอดีตกาล) ทั้ง 3 ข้อนี้เชื่อกันว่ามหาวีระมีมาตั้งแต่เกิด 4. มนปรยายชญาน (ญาณกำหนดรู้ใจผู้อื่น) 5. เกวลชญาน (ญาณอันสมบูรณ์ ซึ่งเกิดขึ้นก่อนบรรลุนิรวาณ) ญาณข้อหลังนี้สำคัญเหนือญาณอื่นๆ ทั้งหมด ทำให้รู้เห็นสิ่งอื่นทั้งปวง เชื่อกันว่ามหาวีระได้ญาณที่ 4 ในเวลาต่อมาและญาณข้อที่ 5 ภายหลังที่บำเพ็ญเพียร 12 ปี
ชีวะและอชีวะ ทุกอย่างในโลก แบ่งออกเป็น 2 คือ
1.ชีวะ ได้แก่ วิญญาณ สิ่งชีวิต หรืออาตมัน
2.อชีวะ ได้แก่ อวิญญาณ หรือสิ่งไม่มีชีวิต ได้แก่ วัตถุ
ถ้ากล่าวอย่างพิสดารทุกอย่างแบ่งออกเป็น 9 คือ
1.ชีวะ หรืออาตมัน
2.อชีวะ หรือวัตถุ
3 ปุณยะ คือ บุญ
4.ปาปะ คือ บาป
5.กรรม คือ การกระทำ
6.พันธะ คือ ความผูกมัดหรือผูกพัน
7.สังสาระ คือ ความเวียนว่ายตายเกิด
8.นิรฺชระ คือ การทำลายกรรม
9.โมกษะ คือ ความหลุดพ้น ผู้หลุดพ้นชื่อว่าสิทธะ คืออาตมันอันสมบูรณ์
ชั้นที่ 3 หลักการหลุดพ้น
คือความเป็นอิสระของวิญญาณ คือการทำให้วิญญาณหลุดพ้นจากอัตตา และจากความบริสุทธิ์ ไม่ต้องมาเกิดอีก มีข้อปฏิบัติอยู่ 3 ประการ คือ
1.ความเชื่อที่ถูกต้อง ได้แก่ เชื่อในศาสดาทั้ง 24 องค์ ของศาสนาเชน เชื่อในเชนศาสตร์ หรือคัมภีร์ของศาสนาเชน และเชื่อในนักบวชผู้สำเร็จผลในศาสนาเชน
2.ความรู้ที่ถูกต้อง ได้แก่ รู้สิ่งทั้งหลายตามเป็นจริงและด้วยความแน่ใจ
3.ความประพฤติที่ถูกต้อง มีข้อปฏิบัติทั้งของนักบวชและคฤหัสถ์ แต่ที่นับว่าสำคัญที่สุดก็คืออหิงสา การไม่เบียดเบียน
หลักการ 3 ข้อนี้เป็นการทำลายกรรมคือการกระทำซึ่งเป็นเหตุให้เกิดการถูกผูกมัดหรือผูกพันตามหลักปรัชญาของศาสนานี้
<< top >>
จริยศาสตร์
อนุพรต ข้อปฎิปัญญา 5 ข้อในการเว้นสิ่งที่ไม่ดีไม่งามดังต่อไปนี้
1. อหิงสา การไม่เบียดเบียนตลอดจนการไม่ทำลายชีวิต
2. สัตยะ ความสัตย์ไม่พูดเท็จ
3. อัสตียะ การไม่ลักขโมย
4. พรหมจริยะ การประพฤติพรมจรรย์ ( เว้นจากเสพกาม )
5. อปริครหะ การไม่ละโมบ ไม่อยากได้สิ่งใดๆการเว้นจากการดื่มสุราเมรัย
เมื่อพิจารณาดูแล้ว หลักการ 5 ข้อนี้ดูเหมือนจะสำหรับนักบวชโดยตรง สำหรับคฤหัสถ์ คือผู้ครองเรือนธรรมดาคงมีการผ่อนในข้อ 4 ลงเป็นเพียงเว้นจากประพฤติผิดในกามและการอยู่ร่วมกับ โสเภณี
มีผู้กล่าวว่าหลักจริยศาสตร์ของศาสนาเชนย่นลงเป็นเพียงข้อเดียวคือ อหิสา ปรโม ธรฺมะ ความไม่เบียดเบียนเป็นธรรมะอย่างยิ่ง
หลักเมตตากรุณา มีหลักการอยู่ 4 ข้อ
1. มีความกรุณาโดยไม่หวังสิ่งตอบแทน
2. ยินดีในความดีของผู้อื่น
3. มีความเห็นใจในความทุกข์ยากของผู้อื่นรวมทั้งช่วยให้เขาพ้นความทุกข์ร้อน
4. มีความกรุณาต่อผู้ทำผิด
นิรวาณ 3 ประการ เป็นหลักจริยศาสตร์ชั้นสูง อันเป็นเหตุให้เข้าถึงโมกษะ( ความหลุดพ้น) คือ
1. ความเชื่อที่ถูกต้อง
2. ความรู้ที่ถูกต้อง
3. ความประพฤติที่ถูกต้อง
<< top >>
